Preminuo Ratko Mladić: U Hagu služio doživotnu kaznu zbog genocida i ratnih zločina
Bivši komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske Ratko Mladić preminuo je 27. avgusta 2026. godine u 84. godini, dok je u pritvorskom sistemu Ujedinjenih nacija služio kaznu doživotnog zatvora. Njegovu smrt potvrdili su predstavnici međunarodnog suda i članovi porodice.
Ratko Mladić preminuo je u zatvorskoj bolnici u Hagu, nakon dugog perioda ozbiljno narušenog zdravlja. Informaciju je potvrdila i državna sekretarka u Ministarstvu za ljudska i manjinska prava Srbije Lidija Pavićević, navodeći da ju je dobila od Mladićevog sina Darka.
Vest o smrti potvrdio je i zvaničnik Ujedinjenih nacija, objavili su Rojters i drugi međunarodni mediji.
Poslednjih godina Mladićeva odbrana više puta je tražila njegovo prevremeno ili privremeno puštanje radi lečenja. Pozivala se na posledice moždanih i srčanih udara i tvrdila da mu je potrebna medicinska nega izvan pritvorske jedinice. Ti zahtevi nisu prihvaćeni.
Osuđen po deset tačaka optužnice
Pretresno veće Međunarodnog krivičnog tribunala za bivšu Jugoslaviju proglasilo je Mladića 22. novembra 2017. krivim po deset od ukupno 11 tačaka optužnice.
Osuđen je za:
- genocid u Srebrenici;
- progon;
- istrebljenje i ubistva;
- deportaciju i prisilno premeštanje;
- terorisanje stanovništva Sarajeva;
- nezakonite napade na civile;
- uzimanje pripadnika Ujedinjenih nacija za taoce.
Izrečena mu je kazna doživotnog zatvora. Žalbeno veće Međunarodnog rezidualnog mehanizma za krivične sudove 8. juna 2021. potvrdilo je osuđujuću presudu i kaznu, čime je postupak pravosnažno završen. Podaci o predmetu dostupni su na zvaničnoj stranici Međunarodnog rezidualnog mehanizma.
Mladić je oslobođen odgovornosti po prvoj tački optužnice, koja se odnosila na genocid u nekoliko opština u Bosni i Hercegovini tokom 1992. godine. Sudsko veće zaključilo je da su na tim područjima počinjeni teški zločini, ali da nisu dokazani svi pravni elementi potrebni za kvalifikaciju genocida.
Genocid u Srebrenici
Najznačajniji deo presude odnosio se na genocid počinjen u Srebrenici u julu 1995. godine. Sud je utvrdio Mladićevu odgovornost za operaciju tokom koje je ubijeno više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dečaka, dok su žene, deca i stariji prisilno odvoženi sa tog područja.
Prema pravosnažnoj presudi, Mladić je imao ključnu ulogu u udruženom zločinačkom poduhvatu čiji je cilj bio uklanjanje Bošnjaka iz Srebrenice.
Sudije su utvrdile da su nakon zauzimanja enklave zarobljenici odvođeni na više lokacija, gde su organizovana masovna pogubljenja. Njihova tela potom su zakopavana u masovne grobnice, a deo posmrtnih ostataka kasnije je premeštan u sekundarne grobnice kako bi se prikrili tragovi zločina.
Odgovornost za opsadu Sarajeva
Mladić je pravosnažno osuđen i za zločine počinjene tokom opsade Sarajeva. Sud je zaključio da su snage pod njegovom komandom sprovodile kampanju granatiranja i snajperskog delovanja čiji je cilj bio širenje straha među civilnim stanovništvom.
Stanovnici Sarajeva godinama su bili izloženi napadima na pijace, stambene objekte, ulice, sredstva javnog prevoza i druga mesta na kojima su se okupljali civili.
U presudi je navedeno da je Mladić izdavao naređenja, usmeravao vojne operacije i imao efektivnu kontrolu nad jedinicama uključenim u napade.
Progon širom Bosne i Hercegovine
Sudsko veće utvrdilo je i Mladićevu odgovornost za kampanju progona Bošnjaka i Hrvata iz brojnih opština u Bosni i Hercegovini.
Zločini su obuhvatali ubistva, nezakonita zatočenja, mučenje, seksualno nasilje, deportacije i prisilno premeštanje stanovništva. Presudom je zaključeno da su takva dela bila deo šireg plana trajnog uklanjanja nesrpskog stanovništva sa teritorija koje su vlasti bosanskih Srba smatrale svojim.
Mladić je proglašen krivim i zbog uzimanja pripadnika UN-a za taoce 1995. godine. Pripadnici mirovnih snaga bili su zarobljeni i držani na vojnim lokacijama kako bi se sprečili novi vazdušni udari NATO-a.
Uhapšen posle gotovo 16 godina skrivanja
Prva optužnica protiv Ratka Mladića podignuta je u julu 1995. godine. Nakon rata godinama je izbegavao hapšenje, a pronađen je 26. maja 2011. u Lazarevu kod Zrenjanina.
Nekoliko dana kasnije izručen je Tribunalu u Hagu. Suđenje je počelo u maju 2012, dok je prvostepena presuda izrečena u novembru 2017. godine.
Tokom izricanja presude Mladić je udaljen iz sudnice nakon što je protestovao i ometao postupak. Predsedavajući sudija Alfons Ori tada je rekao da zločini za koje je proglašen krivim spadaju među najteže poznate čovečanstvu.
Žalbeno veće je četiri godine kasnije odbacilo ključne navode odbrane i potvrdilo doživotnu kaznu.
Smrću Ratka Mladića završeno je njegovo izdržavanje kazne, ali pravosnažne sudske činjenice i utvrđena odgovornost za genocid, zločine protiv čovečnosti i kršenje zakona i običaja ratovanja ostaju deo trajne evidencije međunarodnog pravosuđa.
