Kako Kina pretvara pustinju u zelenu zonu: milijarde stabala mijenjaju lice Taklamakana
U posljednjih nekoliko decenija Kina je pokrenula jedan od najvećih ekoloških projekata na svijetu. Cilj tog projekta je borba protiv širenja pustinja, stabilizacija tla i smanjenje količine ugljikova dioksida u atmosferi. Novo istraživanje pokazuje da dugogodišnja sadnja drveća na rubovima pustinje Taklamakan već donosi vidljive rezultate.
Satelitski podaci i terenska istraživanja ukazuju na to da se vegetacija postepeno širi i da određena područja počinju djelovati kao ponori ugljika. To znači da apsorbiraju više ugljikova dioksida nego što ga ispuštaju, što može imati važnu ulogu u globalnim klimatskim procesima.
Pustinja Taklamakan: jedno od najsuših mjesta na planeti
Pustinja Taklamakan nalazi se u zapadnom dijelu Kine i prostire se na oko 337.000 kvadratnih kilometara. Po veličini je veća od nekih država i smatra se jednom od najvećih pustinja na svijetu.
Ova pustinja okružena je visokim planinskim lancima koji sprječavaju dolazak vlažnog zraka. Zbog toga su klimatski uslovi izuzetno suhi, a vegetacija je veoma rijetka. Više od 95 posto površine prekriveno je pokretnim pijeskom, što otežava rast biljaka i stabilnost tla.
Tokom druge polovine dvadesetog vijeka, intenzivna urbanizacija i širenje poljoprivrede u okolnim regijama doprinijeli su dodatnom širenju pustinjskih područja. Česte pješčane oluje odnosile su plodno tlo i pogoršavale proces degradacije zemljišta.
Veliki zeleni zid: ambiciozan ekološki projekat
Kako bi zaustavila širenje pustinja i poboljšala ekološke uslove, Kina je 1978. godine pokrenula projekat poznat kao Three North Shelterbelt Program. Ovaj projekat često se naziva i Veliki zeleni zid.
Cilj projekta je stvaranje širokog pojasa šuma duž sjevernog dijela zemlje, posebno oko pustinja Taklamakan i Gobi. Planirano je da projekat traje do 2050. godine, a do sada su rezultati već impresivni.
Prema dostupnim podacima, u sjevernoj Kini posađeno je više od 66 milijardi stabala. Zahvaljujući tome, ukupna šumska pokrivenost u zemlji porasla je sa oko 10 posto teritorije sredinom dvadesetog vijeka na više od 25 posto danas.
U 2024. godini završen je veliki zeleni pojas oko pustinje Taklamakan, čime su stabilizirane brojne pješčane dine i smanjena erozija tla.
Šta pokazuju satelitska istraživanja
Naučnici su analizirali podatke prikupljene tokom posljednjih 25 godina. U istraživanju su kombinovani satelitski snimci, terenska mjerenja vegetacije i modeli koji prate kretanje ugljikova dioksida u atmosferi.
Analizirani su faktori poput količine padavina, intenziteta fotosinteze, promjena u vegetacijskom pokrovu i koncentracije ugljikova dioksida iznad pustinje.
Rezultati pokazuju da se vegetacija na rubovima pustinje postepeno povećava. Biljke koriste ugljikov dioksid tokom fotosinteze i pretvaraju ga u organsku materiju, čime se smanjuje količina tog plina u atmosferi.
Tokom kišne sezone, koja traje od jula do septembra, količina padavina u ovom području može biti i do dva i po puta veća nego tokom sušnog dijela godine. Prosječna mjesečna količina padavina iznosi oko 16 milimetara.
Iako je to i dalje relativno mala količina, dovoljna je da podstakne rast biljaka i poveća njihovu sposobnost apsorpcije ugljikova dioksida.
Mjerenja pokazuju da se koncentracija CO2 iznad pustinje tokom kišne sezone smanjuje, što ukazuje na povećanu aktivnost vegetacije.
Zašto je vegetacija važna za skladištenje ugljika
Ranija istraživanja sugerisala su da bi i sam pijesak u pustinji mogao apsorbirati određene količine ugljikova dioksida. Međutim, naučnici su upozorili da takvo skladištenje nije stabilno.
Kako temperatura raste, zrak u pijesku se širi i može ponovo osloboditi pohranjeni ugljik. Vegetacija, s druge strane, predstavlja dugoročniji način skladištenja ugljika jer ga biljke vezuju u svojoj biomasi i tlu.
Zbog toga širenje biljnih zajednica na rubovima pustinja može imati važnu ulogu u smanjenju količine ugljikova dioksida u atmosferi.
Može li ovaj model pomoći i drugim regijama
Iako stručnjaci i dalje analiziraju dugoročne efekte ovog projekta, dosadašnji rezultati ukazuju na to da velike ekološke intervencije mogu imati pozitivan uticaj čak i u vrlo suhim područjima.
Projekti pošumljavanja poput ovog mogu pomoći u borbi protiv dezertifikacije, stabilizaciji tla i smanjenju klimatskih promjena.
Iskustvo iz Kine moglo bi poslužiti kao model za slične inicijative u drugim dijelovima svijeta gdje se pustinje šire i ugrožavaju poljoprivredno zemljište i lokalne zajednice.
Zaključak
Sadnja milijardi stabala na rubovima pustinje Taklamakan pokazuje kako dugoročni ekološki projekti mogu promijeniti prirodne procese. Iako pustinja i dalje ostaje jedno od najsuših područja na planeti, sve veća prisutnost vegetacije donosi nove mogućnosti za stabilizaciju tla i apsorpciju ugljikova dioksida.
Rezultati satelitskih istraživanja potvrđuju da kombinacija naučnih metoda i dugoročnog planiranja može imati značajan uticaj na očuvanje životne sredine. Upravo zato ovakvi projekti sve više privlače pažnju stručnjaka širom svijeta koji traže rješenja za izazove klimatskih promjena.
