Ako na Svetog Simeona bude sunčano, narod veruje da stiže blaga jesen: Običaji koji prate ovaj praznik
Prepodobni Simeon Stolpnik jedna je od najneobičnijih ličnosti u istoriji hrišćanstva. U kalendaru Srpske pravoslavne crkve proslavlja se 1. septembra po julijanskom, odnosno 14. septembra po građanskom kalendaru. Za ovaj dan vezuju se brojna narodna verovanja o vremenu, jesenjoj setvi, miru u porodici i zaštiti stoke.
Važno je razjasniti čestu nedoumicu oko datuma. Pravoslavna crkva praznik Simeona Stolpnika obeležava 1. septembra po starom, julijanskom kalendaru, što odgovara 14. septembru po kalendaru koji danas koristimo u svakodnevnom životu.
Istog dana počinje i nova crkvena godina, odnosno novi godišnji ciklus bogosluženja. Praznik u kalendaru Srpske pravoslavne crkve nije označen crvenim slovom.
Ko je bio Simeon Stolpnik?
Prepodobni Simeon Stolpnik rođen je krajem četvrtog veka na području tadašnje Kilikije, u delu Male Azije koji pripada današnjoj Turskoj. Prema crkvenom predanju, poticao je iz porodice zemljoradnika, a u mladosti je čuvao stoku.
Još kao mladić odlučio je da napusti svetovni život i posveti se veri, molitvi i strogom podvigu. Jedno vreme proveo je u manastiru, a zatim se povukao u samoću.
Njegov asketski način života ubrzo je postao poznat, pa su počeli da mu dolaze brojni vernici, tražeći savet, molitvu i pomoć. Želeći da se udalji od gužve i više vremena provodi u molitvi, Simeon je podigao stub i nastanio se na maloj platformi na njegovom vrhu.
Upravo je po takvom načinu podviga dobio naziv Stolpnik.
Decenije je proveo na vrhu stuba
Prvi stub na kojem je boravio bio je relativno nizak. Kako je broj posetilaca rastao, prema predanju su podizani sve viši stubovi, dok je poslednji navodno dostizao između 15 i 18 metara.
Na maloj platformi bio je izložen suncu, vetru, kiši i hladnoći. Istorijski izvori razlikuju se u pojedinostima, ali se najčešće navodi da je na stubovima proveo približno 36 ili 37 godina.
Simeon nije bio potpuno odvojen od ljudi. Sa visine je razgovarao sa posetiocima, držao pouke i posredovao u sporovima. Njegov uticaj bio je toliko veliki da su mu se za savet obraćali crkveni velikodostojnici, pripadnici vlasti i ljudi iz udaljenih krajeva.
Njegov život ostavio je dubok trag u hrišćanskoj tradiciji. Posle njega pojavili su se i drugi monasi stolpnici, koji su pokušavali da slede njegov primer strogog podviga.
Opširnije crkveno predanje o njemu objavila je Srpska pravoslavna crkva.
Od ovog dana počinjala je jesenja setva
U srpskoj narodnoj tradiciji praznik Simeona Stolpnika povezivan je sa početkom ozbiljnijih jesenjih poslova.
Poljoprivrednici su u pojedinim krajevima od tog dana započinjali pripreme za jesenju setvu. Postojao je običaj da se seme odnese u crkvu kako bi ga sveštenik blagoslovio pre nego što bude položeno u zemlju.
Domaćini su verovali da će blagoslovljeno seme doneti zdraviji i obilniji rod. Deo osveštanog semena često se mešao sa ostatkom pripremljenim za setvu.
Ovaj običaj treba razumeti kao deo narodne i verske tradicije, a ne kao garanciju prinosa. Uspeh useva zavisi od kvaliteta semena, zemljišta, vremenskih prilika i pravilne poljoprivredne nege.
Kakvo vreme bude na praznik, takva će biti jesen
Jedno od najpoznatijih narodnih verovanja odnosi se na vremenske prilike.
U pojedinim krajevima verovalo se da sunčan i prijatan dan na Svetog Simeona najavljuje produžetak toplog vremena, miholjsko leto i blagu jesen. Oblačno, hladno ili kišovito vreme tumačeno je kao nagoveštaj ranijeg zahlađenja i težih uslova tokom jesenjih radova.
Takva predanja nastala su u vreme kada ljudi nisu imali savremene meteorološke prognoze, pa su promene godišnjih doba pokušavali da predvide posmatranjem prirode i vremena na značajne datume.
Narodna verovanja mogu biti zanimljiv deo kulturnog nasleđa, ali vreme jednog dana ne može pouzdano odrediti meteorološke prilike tokom čitave jeseni.
Dan strpljenja i izbegavanja svađa
Po uzoru na Simeonovu istrajnost i trpljenje, u nekim delovima Srbije smatralo se da na ovaj praznik treba izbegavati bes, ružne reči i porodične sukobe.
Verovalo se da strpljenje pokazano tog dana donosi mir u kući tokom ostatka jeseni. Ljudi su nastojali da se uzdrže od svađa, oproste stare nesuglasice i ne započinju nepotrebne rasprave.
Ovo nije zvanična crkvena zapovest, već narodni običaj inspirisan osobinama koje se pripisuju svetitelju. Ipak, poruka o uzdržanosti, miru i pažljivom odnosu prema drugim ljudima uklapa se u šire hrišćanske vrednosti.
Stočari su mu se molili za zaštitu životinja
Pošto je Simeon prema predanju u mladosti bio pastir, u pojedinim krajevima smatran je zaštitnikom stoke i ljudi koji se njome bave.
Domaćini su mu se molili za zdravlje životinja pred hladniji deo godine, kada je trebalo pripremiti dovoljno hrane i zaštititi stada od bolesti i nepovoljnih vremenskih uslova.
Praznik je zbog toga označavao i period kada se proveravalo stanje štala, pripremalo seno i završavali poslovi neophodni za dolazak jeseni i zime.
Početak nove crkvene godine
Praznik Prepodobnog Simeona Stolpnika poklapa se sa početkom nove crkvene godine, poznate i kao početak indikta.
Crkvena nova godina ne slavi se na isti način kao građanska Nova godina. Nema dočeka, vatrometa niti ponoćnih proslava. Ona označava početak novog bogoslužbenog ciklusa i podseća vernike da novu godinu započnu molitvom i dobrim delima.
Zato je ovaj datum u tradiciji dobio i simbolično značenje novog početka — kako u duhovnom životu, tako i u seoskim poslovima koji su nekada bili usklađeni sa smenom godišnjih doba.
Njegov život inspirisao je i filmske autore
Neobičan život Simeona Stolpnika vekovima je inspirisao umetnike, pisce i filmske stvaraoce.
Španski reditelj Luis Bunjuel snimio je 1965. godine film „Simon iz pustinje“ (Simón del desierto), slobodno inspirisan životom slavnog hrišćanskog askete. Film nije doslovna biografija, već umetničko i satirično tumačenje njegovog podviga.
Prepodobni Simeon Stolpnik ostao je upamćen kao simbol izuzetne istrajnosti, odricanja i posvećenosti veri. Narodni običaji koji prate njegov praznik dodatno povezuju njegovo ime sa početkom jeseni, setvom, brigom o domu i nastojanjem da se sačuva mir među ljudima.
Napomena: Verovanja o vremenu, usevima i zaštiti doma deo su narodnog predanja i ne predstavljaju zvaničnu meteorološku prognozu niti crkveno obećanje.
