Često puštanje gasova: šta je normalno, a kada može ukazivati na problem
Napomena:
Ovaj tekst je namenjen isključivo informativnim i edukativnim svrhama. Ne predstavlja zamenu za stručni medicinski savet, dijagnozu ili terapiju. Ukoliko imate dugotrajne ili izražene simptome, obratite se lekaru ili drugom kvalifikovanom zdravstvenom radniku.
Puštanje gasova, poznato i kao flatulencija, predstavlja oslobađanje gasova iz digestivnog sistema kroz rektum. To je potpuno prirodna telesna funkcija koju doživljavaju svi ljudi.
Prosečna osoba pušta gas oko 14 do 25 puta dnevno, što se smatra normalnim rasponom.
Kada je puštanje gasova učestalo?
Ako puštate gas češće od 25 puta dnevno, naročito ako je praćeno drugim simptomima, to se može smatrati prekomernom pojavom gasova. U većini slučajeva uzrok je bezazlen, ali ponekad može ukazivati na određene poremećaje u radu digestivnog sistema.
Najčešći uzroci prekomernog puštanja gasova
1. Ishrana
Određene namirnice podstiču stvaranje gasova tokom varenja, naročito one bogate fermentabilnim ugljenim hidratima.
Najčešći primeri:
- hrana bogata vlaknima (pasulj, sočivo, brokoli, luk),
- gazirana pića,
- šećerni alkoholi (sorbitol, manitol – često u proizvodima bez šećera),
- mlečni proizvodi kod osoba sa intolerancijom na laktozu,
- fruktoza i visokofruktozni kukuruzni sirup.
2. Gutanje vazduha (aerofagija)
Prekomerno gutanje vazduha može doprineti stvaranju gasova u crevima.
Najčešći uzroci:
- brzo jedenje,
- žvakanje gume,
- pijenje kroz slamku,
- razgovor tokom jela,
- pušenje.
3. Netolerancije na hranu
Nemogućnost pravilne razgradnje određenih namirnica često dovodi do nadutosti i gasova.
Najčešće netolerancije uključuju:
- intoleranciju na laktozu,
- osetljivost na gluten (celijakija ili necelijakijska osetljivost),
- osetljivost na FODMAP ugljene hidrate.
4. Digestivni poremećaji
Određena zdravstvena stanja mogu uticati na povećanu proizvodnju gasova:
- Iritabilni crevni sindrom (IBS) – gasovi, nadutost i grčevi,
- SIBO (prekomeran rast bakterija u tankom crevu),
- celijakija,
- GERB – može dovesti do češćeg gutanja vazduha,
- pankreasna insuficijencija – otežano varenje hrane.
5. Lekovi i suplementi
Neki lekovi mogu uticati na crevnu floru ili varenje:
- antibiotici,
- laksativi,
- metformin (često propisivan kod dijabetesa),
- suplementi vlakana.
Kada se obratiti lekaru?
Preporučuje se konsultacija sa zdravstvenim stručnjakom ako je često puštanje gasova praćeno sledećim simptomima:
- bol ili izražena nadutost u stomaku,
- dijareja ili zatvor,
- neobjašnjiv gubitak telesne težine,
- krv u stolici,
- hroničan umor,
- promene apetita,
- pogoršanje simptoma nakon promena u ishrani.
Kako smanjiti prekomerno stvaranje gasova?
Neke jednostavne promene mogu pomoći:
- vođenje dnevnika ishrane radi prepoznavanja namirnica koje izazivaju tegobe,
- isprobavanje niske FODMAP dijete (uz savet stručnjaka),
- sporije jedenje i temeljno žvakanje,
- redovna fizička aktivnost,
- privremeno izbegavanje problematične hrane,
- upotreba probiotika ili probavnih enzima, po preporuci lekara.
Dijagnostički testovi koje lekar može preporučiti
U zavisnosti od simptoma, lekar može predložiti:
- test daha na vodonik (za intoleranciju na laktozu ili SIBO),
- krvne analize za celijakiju,
- analizu stolice,
- endoskopske preglede u slučaju dugotrajnih ili ozbiljnih tegoba.
