Foto: Wikimedia Commons/ Source United States Holocaust Memorial Museum

Nezavisna Država Hrvatska (NDH) stvorena je kao kvinslinška (marionetska) država osnovana na delu okupirane Kraljevine Jugoslavije, koja je uz pomoć Hitlerove Nemačke postojala pod vođstvom ustaškog režima od 1941. do 1945. NDH je u istoriji ostala zabeležena po zverstvima i genocidu koje su pripadnici režima činili nad Srbima, Jevrejima, Romima, kao i Hrvatima neistomišljenicima, pretežno komunistima.

Na čelu NDH se nalazio Ante Pavelić i njegove ustaše. Ova fašistička organizacija je osnovana 1929. godine uz pomoć fašističke Italije, koja je obezbeđivala centre za obuku, finansijsku i političku pomoć. Treba spomenuti i to da je Italija u to vreme imala zategnute odnose sa Kraljevinom Jugoslavijom zbog nerešenih teritorijalnih sporova.

Podrška je dolazila i od pristalica Hrvatske stranke prava, koju je osnovao Ante Starčević krajem 19. veka. Program NDH, koji je formulisao Mile Budak, bio je da se Hrvatska očisti od Srba „ubijanjem jedne trećine, proterivanjem druge trećine i asimiliranjem preostale trećine“. Na teritoriji NDH su osnovani koncentracioni logori, od kojih je najpoznatiji i najozloglašeniji bio „Logor Jasenovac“ nadomak istoimenog grada.

Dana 10. aprila 1941. kada su nemačke trupe Vermahta i SS Wafena ušle u Zagreb, dočekane su od velikog broja Hrvata sa oduševljenjem i zasipani su cvećem. Ustaški eksponent Slavko Kvaternik proglasio je uspostavaljanje Nezavisne Države Hrvatske u ime Ante Pavelića.

Foto: Wikimedia Commons/ Source NAC

Ustaše nisu bile prvi izbor Nemaca za formiranje marionetske države. Oni su u skoro svim okupiranim i savezničkim zemljama prednost davali umerenijim režimima koji su imali nekakav ugled u narodu. Osim toga, Pavelića su smatrali Musolinijevim čovekom. Vlast su prvo ponudili političkom vođi Hrvata Vlatku Mačeku, koji je to odbio i pridružio se Simovićevoj vladi.

Ipak, Maček je 10. aprila 1941. uputio poruku hrvatskom narodu da ostane lojalan prema novoj vlasti. On nije imao nikakvu ulogu u stvaranju nove hrvatske države. Katolička crkva na čelu sa nadbiskupom Alojzijem Stepincem bila je otvoreno na strani uspostavljanja novog režima. Ustaše u početku nisu imali ni vojsku niti administraciju sposobnu da kontroliše celu teritoriju NDH. Oslanjali su se na desno krilo pristalica HSS.

Pavelić se iz Italije vratio u Zagreb 17. aprila. Popuštajući pod Musolinijevim zahtevima, Pavelić je prihvatio Ajmonea, vojvodu od Aosta za titularnog kralja NDH pod njegovim novim kraljevskim imenom Tomislav II. Tomislav II nikada nije posetio NDH i nije imao uticaja u vlasti kojom je dominirao Pavelić.

Nezadovoljni Pavelićevim režimom, Nemci su u septembru 1941. opet tražili od Mačeka da preuzme vlast, što je on opet odbio. Strahujući od Mačeka kao mogućeg rivala, Pavelić je kasnije naredio da se Maček uhapsi i zatvori u logoru Jasenovac.

Foto: Wikimedia Commons/ Source https://www.vbnmgz.hr/vbnmgzhr1/content/view/103/36/

NDH je zauzimala područje nekadašnje Banovine Hrvatske i celu Vrbasku banovinu, a granica na istoku sa Srbijom bila je reka Drina. U današnjim okvirima NDH je zauzimala područje Republike Hrvatske (osim Istre, Rijeke, Zadra, ostrva Krk, Cres, Lošinj, Lastovo i Vis koji su pre bili odvojeni od Kraljevine Jugoslavije), čitava teritorija Bosne i Hercegovine, Srem i Zemun.

Granice NDH nakon proglašenja bile su nekoliko puta menjane, i to od saveznika sila Osovine od kojih je najambicioznija i najzahtevnija bila Italija. Željni da u NDH vladaju isključivo bez takmaca, potaknuti i mogućnostima brzog i lakog bogaćenja otimanjem srpske imovine, pod maskom navodnog uzvrata za centralistički režim Kraljevine Jugoslavije vrhovi u NDH s Pavelićem na čelu su Srbe u NDH proglasili za „najveće neprijatelje Hrvatske“. Za sve nedaće Hrvata u prošlosti, krivili su Srbe.

Njima je uopšte bilo neprijateljski sve što je srpsko i zato su oni već od prvih dana svoje vladavine najoštrije udarili na nevino srpsko stanovništvo. Ustaška vlada upotrebljavala je sve tri metode – proterivanje, istrebljivanje i prisilno pokatoličavanje – pokušavajući da iskoreni Srbe i Pravoslavnu crkvu sa teritorije NDH.

Foto: Wikimedia Commons/ Photographer Henkel

Zbog obimnosti tog projekta, kao i sve većeg oružanog otpora, ustaše su do 1942. svoj plan uspele samo delimično da sprovedu u delo. Ustaške vođe su za rešenje srpskog pitanja u NDH po trojnom principu (ubijanje-proterivanje-pokatoličavanje) imali podršku i „blagoslov“ tadašnjeg vrha Rimokatoličke crkve i zagrebačkog nadbiskupa Alojzija Stepinca.

Katolička crkva i njena jerarhija su, kada su Srbi i njihova Crkva bili u pitanju, u potpunosti odbacili Hristove reči i jevanđelske principe. Nadbiskup Stepinac je od prvih dana zdušno blagoslovio stvaranje „katoličke države“, kako ju je on često nazivao. Ante Pavelić je stigao u Zagreb 13. aprila, a već 14. aprila Stepinac je otišao da ga poseti, čestita mu i blagosilja dolazak.

Samo dve nedelje nakon proglašenja NDH, 25. aprila 1941. Pavelić je zabranio upotrebu ćirilice i izdao naredbu o nošenju plave trake sa slovom „P“ za pravoslavne. Jevreji su nosili žutu traku. Srbima i Jevrejima zabranjeno je da se voze tramvajima. Nakon susreta Pavelića sa Adolfom Hitlerom, vlada NDH je usvojila rasne zakone 22. jula 1941. godine.

Foto: Wikimedia Commons/ Аутор Petar Milošević

2. juna 1941. zatvorene su sve pravoslavne škole. 4. juna 1941. u Zagrebu je održana konferencija ustaških i nemačkih predstavnika sa temom iseljenja Slovenaca iz Rajha u Hrvatsku i Srbiju, i Srba iz Hrvatske u Srbiju. Trebalo je preseliti 180.000 Slovenaca i 205.000 Srba. Prognanici su smeli poneti po 50 kg prtljaga i 500 dinara gotovog novca.

Protokol je izvršen tako što je 7.174 Slovenca i 11.235 Srba prebačeno u Srbiju pod navedenim uslovima. Još oko 200.000 Srba prebeglo je ilegalno u Srbiju. 25. juna ukinut je patrijaršijski prirez od 10 odsto, koji su plaćali pravoslavni. 18. jula zabranjen je naziv „Srpska pravoslavna vera“ a uveden „Grko-istočna vera“. 20. septembra konfiskovana je imovina Karlovačke mitropolije.

Prema nekim procenama, u NDH je ubijeno na najmonstruoznije načine oko 750.000 Srba, a pored njih i veliki broj Jevreja i Roma, kao i Hrvata koji se nisu slagali sa ideologijom hrvatskog fašizma.

(Izvor: SrbijaDanas)

Lajkujte, podelite ili pošaljite tekst Vašim prijateljima!